وقتی اعتبار سنجی مانع سوءاستفاده از چک می‌شود/تدابیر قانون جدید برای کاهش چک‌های برگشتی چیست؟
25 اسفند 1399

وقتی اعتبار سنجی مانع سوءاستفاده از چک می‌شود/تدابیر قانون جدید برای کاهش چک‌های برگشتی چیست؟

قانون جدید چک با در نظر گرفتن تدابیری همچون اعتبار سنجی دارندگان دسته چک و برقراری تقارن اطلاعاتی هنگام مبادله چک موجب کاهش صدور چک‌های برگشتی در سطح کشور شده و انتظار می رود با اجرای کامل این قانون از ابتدای سال آینده، این روند تشدید شود.

داتیکان: قانون جدید چک با در نظر گرفتن تدابیری همچون اعتبار سنجی دارندگان دسته چک و برقراری تقارن اطلاعاتی هنگام مبادله چک موجب کاهش صدور چک‌های برگشتی در سطح کشور شده و انتظار می رود با اجرای کامل این قانون از ابتدای سال آینده، این روند تشدید شود.

به گزارش داتیکان و به نقل از خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، بخش قابل توجهی از خرید و فروش کالاها در بازارهای عمده فروشی شهرهای بزرگ به وسیله چک‌های مدت‌دار صورت می‌گیرد. در این معاملات، چک به عنوان ابزار پرداخت آتی مورد استفاده قرار گرفته و صادر کننده چک متعهد می‌شود تا در آینده مبلغ معینی پول را به دارنده چک تحویل دهد.

در این میان نابسامانی‌های بازار از یک سو و از سوی دیگر سودجویی برخی افراد موجب شده بود تا قبل از اصلاح قانون چک در سال 97 سهم چک‌های پاس نشده یا برگشتی از کل چک‌های صادر شده بین بانکی به شدت افزایش یابد به طوری که در سال 96 تعداد و ارزش چک‌های برگشتی نسبت به کل چک های بین بانکی به ترتیب 15 و 23 درصد برسد که رقم بالایی محسوب می‌شود.

*مشکلات قانون قدیم چک برای دارندگان و صادرکنندگان چک

آمار بالای برگشت خوردن چک‌های صادر شده هم برای صادرکنندگان چک و هم برای دریافت‌کنندگان چک مشکلات زیادی را ایجاد کرده بود. برای مثال برخی از زنان خانه‌دار یا سرپرست خانوار برای تامین نیازهای زندگی خود نسبت به صدور چک به میزانی فراتر از توان مالی خود اقدام می‌کردند که پس از برگشت خوردن چک‌ها با مشکلات زیادی  مواجه شده و حتی برخی از آن‌ها هم به زندان فرستاده می‌شدند به گونه‌ای که آمارها نشان می‌دهد بیش از 95 درصد از زندانیان زن محکوم مالی به دلیل چک برگشتی محکوم شده بودند.

علاوه بر صادر کنندگان چک، دریافت کنندگان چک برگشتی نیز با مشکلات زیادی روبرو بودند زیرا برخی از آن‌ها فعال اقتصادی بوده بر روی نقد شدن چک حساب کرده و برای آینده تعهدات مالی سنگینی را پذیرفته بودند که نقد نشدن حتی یکی از چک‌ها می توانست عمل به تعهدات آتی آن‌ها را هم با مشکل مواجه کند.

*تدابیر اتخاذ شده در قانون جدید چک برای کاهش چک برگشتی

با توجه به مشکلاتی که صدور چک برای صادرکنندگان و دریافت‌کنندگان چک ایجاد کرده بود در سال 97 طرح اصلاح قانون صدور چک در مجلس مطرح شد و پس از انجام کار کارشناسی لازم به تصویب نمایندگان مجلس رسید. این طرح مصوب که با عنوان قانون جدید چک در رسانه‌ها شناخته می شود با ایجاد نوآوری‌هایی به دنبال کاهش چک‌های برگشتی بود تا به این ترتیب صادرکنندگان و دریافت‌کنندگان چک از آسیب‌های ناشی از برگشت خوردن چک در امان باشند.

یکی از نوآوری‌های قانون جدید چک، بهینه کردن فرایند پیگیری قضایی چک‌های برگشتی است به این ترتیب که در قانون جدید، اگر چکی برگشت بخورد، کافی است تا دارنده چک از بانک درخواست ثبت شناسه عدم پرداخت نمایند و بعد با استفاده از شناسه عدم پرداخت به دفاتر خدمات قضایی مراجعه کرده و درخواست صدور اجرایی کند. این در حالی است که بر اساس قانون قدیم چک، دارنده چک می‌بایست در فرایند طولانی به دنبال اثبات و بعد صدور اجرایی چک برگشتی می‌گشت و همین امر هم باعث شده بود تا برخی سودجویان به راحتی چک بکشند و بعد هم به راحتی به تعهدات خود عمل نکنند.

در این میان قانون جدید چک با تغییر فرایند پیگیری قضایی، موجب کاهش زمان و هزینه رسیدگی به چک‌های برگشتی شد و همین امر موجب شد تا هزینه صدور چک برگشتی برای صادر کننده آن افزایش یابد و به این ترتیب انگیزه صادرکننده چک برای خالی گذاشتن حساب در موعد سر رسید چک به حداقل برسد.

*رویکرد پیشینی قانون برای جلوگیری از صدور چک برگشتی

نوآوری قانون جدید چک به تغییر بار اثبات محدود نمی‌‎شود و اعتبارسنجی دارندگان دسته چک و ثبت سامانه‌ای مشخصات هر چک از جمله مواردی هستند که مفاد قانون جدید چک به آن‌ها توجه شده است.

در این زمینه، محمد نوری کارشناس حقوقی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس گفت: «اصلاح قانون چک در سال 97 با اصلاح‌‎های پیشین یک تفاوت مهم داشته است و آن تغییر رویکرد قانونگذار از رویکرد پسینی به رویکرد پیشینی است. با در دستور کار قرار دادن رویکرد پیشینی، قانون‌گذار سعی کرده است که با سازوکارهایی جلوی صدور چک‌هایی که احتمال برگشت خوردن آن‌ها بالا است را بگیرد».

وی افزود: «قانون گذار برای انجام این کار یک مرحله اعتبارسنجی در نظر گرفته است و در صورتی که قانون جدید صدور چک به صورت کامل اجرا شود، هر دسته چک یک سقف میزان تعهدات دارد و دیگر کسی نمی‌تواند به نام زنان خانه‌دار یا منشی شرکت‌ها چک گرفته و نسبت به صادر کردن چک به شکل نامحدود اقدام کند».

این کارشناس حقوقی ادامه داد: «با انجام مرحله اعتبار سنجی، هر فردی متناسب با وضعیت مالی و رفتارهای اقتصادی گذشته‌اش می‌تواند، چک صادر کند و به این ترتیب امکان سوءاستفاده از زنان و قربانی شدن بسیاری از افراد که با اجبار نسبت به صدور چک اقدام می‌کنند، گرفته می‌شود».

*تقارن اطلاعاتی موجب کاهش چک‌های برگشتی می‌شود

نوری در خصوص دیگر نوآوری‌های قانون جدید چک هم گفت: «در قانون برای دریافت‌کنندگان چک هم تدابیری اندیشیده شده است تا بتوانند احتمال برگشت خوردن چک را قبل از دریافت چک ارزیابی کنند. بر این اساس اطلاعات هر چک مانند مبلغ، تاریخ و هویت آن باید بر روی سمانه‌ای یکپارچه ثبت شود تا در هنگام مبادله هر چک، دریافت کننده چک بتواند با یک استعلام ساده نسبت به وضعیت صادرکننده چک آگاه شود. فایده‌ این کار این است که اگر من بخواهم به شما یک چک بدهم، شما می‌توانید با یک استعلام از چک‌هایی که قبلا صادر کرده‌ام و هنوز موعد آن نرسیده است، سابقه چک‌های برگشتی و سقف تعهدی که بانک مرکزی برای من در نظر گرفته است، اطلاع پیدا کنید و از این جهت می‌توانید احتمال پاس شدن هر چک را تشخیص دهید».

وی افزود: با به وجود آمدن تقارن اطلاعاتی هر فرد می‌تواند احتمال پاس شدن یا نشدن هر چک را ارزیابی و به این ترتیب برای گرفتن یا نگرفتن هر چک مبتنی بر اطلاعاتی که در استعلام نمایش داده می‌شود، تصمیم گیری کند که این موضوع خود می‌تواند از صدور چک‌های برگشتی و تحویل گرفتن آن توسط افراد جلوگیری کند.

*کاهش 40 تا 50 درصد نسبت چک‌های برگشتی به مبادله شده بعد از اجرای قانون جدید

نوری درباره تاثیر قانون جدید چک بر کاهش تعداد چک‌های برگشتی اظهار داشت: «در حال حاضر بر اساس آمارهای موجود در کشور آمریکا نرخ چک‌های برگشتی بین نیم تا یک درصد است. این عدد برای کشور ترکیه در شش ماهه ابتدای 2020  بین یک تا سه درصد بوده است ولی در ایران قبل از لازم الاجرا شدن قانون جدید چک، تعداد و ارزش چک های برگشتی نسبت به چک های بین بانکی به ترتیب 15 و 23 درصد بود. در حال حاضر و بعد از اجرای بخشی از قانون جدید چک، آمار چک های برگشتی بین 40 تا 50 درصد کاهش پیدا کرده است یعنی تعداد و ارزش چک‌های برگشتی به ترتیب به 8.5 و 12 درصد از کل چک‌های بین بانکی رسیده است».

در مجموع و با توجه به کاهش چک‌های برگشتی با اجرای بخشی از قانون جدید چک، انتظار می رود با اجرای کامل این قانون از ابتدای سال آینده توسط بانک مرکزی، شاهد تشدید روند کاهشی چک های برگشتی باشیم.

  • منبع :

اخبار مرتبط

آیا اجبار به واکسیناسیون مخالف حقوق شهروندی است؟

4 مهر 1400
آیا اجبار به واکسیناسیون مخالف حقوق شهروندی است؟

در قوانین ما جد پدری هم ردیف پدر قرار می‌گیرد/این اقدام آموزش و پرورش یک عقب‌گرد است/ بر اساس ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی گفته شده نگهداری اطفال هم حق و هم تکلیف ابوین است

27 شهریور 1400
در قوانین ما جد پدری هم ردیف پدر قرار می‌گیرد/این اقدام آموزش و پرورش یک عقب‌گرد است/ بر اساس ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی گفته شده نگهداری اطفال هم حق و هم تکلیف ابوین است

نهایت مجازات علی‌اکبر خرمدین 3 تا 10 سال حبس است/ قاضی می‌تواند یک مجازات جانبی هم برای او در نظر بگیرد / قاضی نمی‌تواند برخلاف قانون برای خرّمدین مجازاتی در نظر بگیرد / میزان رضایت افکارعمومی از نتیجه پرونده را جامعه‌شناسان و روانشناسان بررسی کنند

24 شهریور 1400
نهایت مجازات علی‌اکبر خرمدین 3 تا 10 سال حبس است/ قاضی می‌تواند یک مجازات جانبی هم برای او در نظر بگیرد / قاضی نمی‌تواند برخلاف قانون برای خرّمدین مجازاتی در نظر بگیرد / میزان رضایت افکارعمومی از نتیجه پرونده را جامعه‌شناسان و روانشناسان بررسی کنند

قیمت نفت اوپک به 62 دلار کاهش یافت

5 فروردین 1400
قیمت نفت اوپک به 62 دلار کاهش یافت

نقل و انتقال چک‌های جدید در سامانه صیاد از امروز ۵ فروردین اجباری شد

5 فروردین 1400
نقل و انتقال چک‌های جدید در سامانه صیاد از امروز ۵ فروردین اجباری شد

آخرین قیمت طلا، سکه و دلار تا پیش از امروز ۴ فروردین

4 فروردین 1400
آخرین قیمت طلا، سکه و دلار تا پیش از امروز ۴ فروردین

مذاکرات جدید هوشمندانه و غیر عجولانه باشد تا تجربه تلخ برجام تکرار نشود

4 فروردین 1400
مذاکرات جدید هوشمندانه و غیر عجولانه باشد تا تجربه تلخ برجام تکرار نشود

شهرهای جدیدی که نارنجی و قرمز شدند

4 فروردین 1400
شهرهای جدیدی که نارنجی و قرمز شدند

سنگ اندازی برخی بانک‌ها در اجرای مرحله بعدی قانون جدید چک/ برخورد نظارتی در انتظار متخلفان

27 اسفند 1399
سنگ اندازی برخی بانک‌ها در اجرای مرحله بعدی قانون جدید چک/ برخورد نظارتی در انتظار متخلفان

قیمت طلا، قیمت سکه، قیمت دلار و قیمت ارز امروز ۹۹/۱۲/۲۶|سکه گران شد/ دلار ثابت ماند

26 اسفند 1399
قیمت طلا، قیمت سکه، قیمت دلار و قیمت ارز امروز ۹۹/۱۲/۲۶|سکه گران شد/ دلار ثابت ماند

افشای طرح امارات برای انجام ترور و ایجاد نافرمانی مدنی در استان کربلاء

26 اسفند 1399
افشای طرح امارات برای انجام ترور و ایجاد نافرمانی مدنی در استان کربلاء

حمله پهپادی جدید یمن به عمق خاک سعودی

25 اسفند 1399
حمله پهپادی جدید یمن به عمق خاک سعودی

تخت روانچی: ایران هیچ نقشی در حملات راکتی به «عین الاسد» نداشته است

25 اسفند 1399
تخت روانچی: ایران هیچ نقشی در حملات راکتی به «عین الاسد» نداشته است

جانز هاپکینز: تلفات کرونا در آمریکا به ۵۳۵ هزار نفر رسید

25 اسفند 1399
جانز هاپکینز: تلفات کرونا در آمریکا به ۵۳۵ هزار نفر رسید

تیم استیضاح‌کننده ترامپ: مدارک غیرقابل انکار بود

25 بهمن 1399
تیم استیضاح‌کننده ترامپ: مدارک غیرقابل انکار بود

اولین استعفای دولت بایدن؛ معاون مطبوعاتی کاخ سفید کنار رفت

25 بهمن 1399
اولین استعفای دولت بایدن؛ معاون مطبوعاتی کاخ سفید کنار رفت

تعیین اعتبارات تسهیلات تولید مسکن/ بانک‌ها موظفند 40 درصد تسهیلات را به مسکن بدهند

19 بهمن 1399
تعیین اعتبارات تسهیلات تولید مسکن/ بانک‌ها موظفند 40 درصد تسهیلات را به مسکن بدهند

به جای «قیمت پول» باید بر روی «کیفیت پول» متمرکز شویم

19 بهمن 1399
به جای «قیمت پول» باید بر روی «کیفیت پول» متمرکز شویم

انتقال تجهیزات و نظامیان آمریکایی از پایگاه‌های عراق به سوریه

17 بهمن 1399
انتقال تجهیزات و نظامیان آمریکایی از پایگاه‌های عراق به سوریه

پلوسی خواستار تدابیر امنیتی شدیدتر برای محافظت از کنگره و نمایندگان شد

15 بهمن 1399
پلوسی خواستار تدابیر امنیتی شدیدتر برای محافظت از کنگره و نمایندگان شد