صداوسیما نمی‌تواند نهاد تنظیم‌گر باشد/ مشخص نیست صداوسیما بر اساس کدام اختیار یا اجازه قانونی ساترا را تاسیس کرده است
7 شهریور 1400

صداوسیما نمی‌تواند نهاد تنظیم‌گر باشد/ مشخص نیست صداوسیما بر اساس کدام اختیار یا اجازه قانونی ساترا را تاسیس کرده است

جایگاه حقوقی ساترا در گفت‌وگو «داتیکان» با مهدی کوهیان، حقوقدان حوزه رسانه:
 

داستان ساترا و جنجال‌های که پیرامون تصمیمات این نهاد شکل می‌گیرد در ماه‌های اخیر داغ‌تر از گذشته پیگیری می‌شود. رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی یا ساترا یکی از نهادهای وابسته به صداوسیما است که گفته شده مسئولیت تنظیم‌گریِ رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر را بر عهده دارد. در گیرودار این واژه‌های پیچیده اما ساترا بر سریال‌های شبکه نمایش خانگی نظارت می‌کند؛ گاهی مجوز تولید یک برنامه مانند برنامه عادل فردوسی‌پور را صادر نمی‌کند و گاهی هم چنان قیچی ممیزی به دست می‌گیرد که صدای محمدحسین مهدویان کارگردان سریال «زخم کاری» را در می‌آورد. اما در تازه‌ترین فعالیت پر حاشیه ساترا این نهاد مجوز صوت و تصویر پیام‌رسان روبیکا را باطل کرد. ماجرایی که دوباره این سوال را مطرح می‌کند که اساسا جایگاه حقوقی ساترا کجاست؟ مهدی کوهیان، حقوقدان حوزه رسانه، در گفت‌وگو با «داتیکان» ضمن پاسخ به این سوال، به بحث درباره رویکردهای ساترا در مواردی چون پرونده روبیکا می‌پردازد. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه خواهید خواند.

* اجازه دهید به عنوان سوال اول بحث را از اینجا شروع کنیم که چه جایگاه حقوقی می‌توانیم برای ساترا متصور باشیم؟ آیا ساترا به عنوان یک نهاد یا موسسه جایگاه حقوقی دارد؟

شما به ساترا یک واژه موسسه را هم اضافه کردید در صورتی که ساترا حتی موسسه هم نیست. این نهاد ثبت نشده و جایگاه حقوقی مشخصی در حقوق موضوعه ندارد. ساترا سازمانی است که توسط سازمان صداوسیما ایجاد شده و این در حالی است که قانون تصویب، نحوه اداره، بندهای اساسنامه خود صداوسیما هم بعد از تغییر قانون اساسی در سال 68 باید تغییر می‌کرد. متاسفانه در تمام 32 سال گذشته این مهم صورت نگرفته و خود صداوسیما به لحاظ حقوقی دچار مشکلات عدیده قانونی در زمینه نحوه اداره و خط‌مشی است. بنابراین مشخص نیست این سازمان بر اساس کدام یک از اختیاراتی که داشته یا قانون به آن اجازه داده، ساترا را تاسیس کرده است. در تاسیس و تشکیل هرگونه سازمان جدید و نهاد تازه‌ که بار مالی برای دولت به معنای عام دارد، اصولا باید جایگاه آن نهاد یا سازمان توسط مجلس تعریف شود. به خصوص به دلیل این‌که یک سری از اختیارات و آزادی‌های حوزه ارتباطات، آزادی بیان و هنر و دسترسی به مدارج آگاهی را محدود می‌کند، نیاز به مجوز دارد. در حقوق ادارای، اصلی به عنوان اصل «عدم صلاحیت» داریم؛ یعنی هیچ یک از مقامات دولتی اجازه هیچ‌گونه کاری را ندارند مگر این‌که قانون به آنها این اجازه را داده باشد. در مورد ساترا هم موقعی که این نهاد تشکیل شد، این مجوز وجود نداشت. البته در بودجه سال 1400 در جاهایی قانون‌گذار اسم ساترا را آورده و بسیاری این مساله را تحت این عنوان قلمداد می‌کنند که قانون‌گذار به نحوی تشکیل ساترا را توسط صداوسیما تایید و تنفیذ کرده است. به هر حال هنوز اختلاف‌نظرهای حقوقی درباره ساترا و وظایف و اختیاراتی که باید انجام دهد، وجود دارد. در مورد استدلالی که آقایان درباره تشکیل ساترا دارند به دستور رهبری استناد می‌شود که تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر به عهده سازمان صداوسیما است. منتها به هر حال ما بحث تقدم و تاخر مقررات و قوانین را داریم. قانونی که موخر تصویب می‌شود، قانون پیش از خود را نقض می‌کند، تخفیف می‌دهد یا تکمیل می‌کند. دستور رهبری مربوط به سال 1394 است در صورتی که سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه که توسط رهبری تایید شده و شورای نگهبان آن را مخالف شرع و قانون اساسی در نظر نگرفته، بعد از این دستور مطرح شده است. بر اساس رویه جدیدی که مجمع تشخیص مصلحت درباره قوانینی که برخلاف سیاست‌های کلی نظام است، اجازه تصویب آنها را نمی‌دهد به هر حال قانون برنامه ششم مغایر با سیاست‌های کلی نظام در نظر گرفته نشده است. در قانون برنامه ششم توسعه آمده که سازمان صداوسیما و وزارت ارشاد باید همان مجوزهایی را هم که تا قبل از این قانون صادر می‌کردند، به سازمان‌های مردم‌نهاد و بخش خصوصی و اصناف واگذار کنند. حتی قانون برنامه ششم که مغایر با ساست‌های کلی نظام نبوده، صراحت دارد که مجوزهای سازمان صداوسیما و وزارت ارشاد باید به بخش خصوصی واگذار شود. این قانون موخر بر دستور رهبری است و می‌توان استدلال کرد که ایشان هم موافق این مساله بوده‌اند که این مجوزها به بخش خصوصی واگذار شود. منظور اینکه جایی هم که از نظر قانون، صداوسیما اجازه صدور مجوز هم داشته باید واگذار می‌کرده چه برسد به آن نهادی که قانون‌گذار هنوز حدود مسئولیت‌های آن را مشخص نکرده است. این خلاصه‌ای از جایگاه ساترا و وضعیت حقوقی آن است. البته نمایندگان مجلس در تلاش هستند تا در طرح‌ها و پیشنهاداتی که در کمیسیون‌ها در حال بررسی است یک لباس حقوقی و قانونی به ساترا بپوشانند ولی من فکر می‌کنم اگر این طرح بخواهد بدون فوریت بررسی شود به عمر این مجلس کفاف نمی‌دهد.

* مساله‌ای که در این بحث وجود دارد درباره تعریفی است که ساترا برای فعالیت خود ارائه داده است. به گفته مسئولان ساترا «مسئولیت تنظیم‌گریِ رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر در ایران» بر عهده این نهاد است. تاکنون آثاری که در شبکه نمایش خانگی در دسترس مخاطبان قرار می‌گرفت توسط ساترا بررسی می‌شد اما در روزهای گذشته شاهد بودیم که ساترا با حکمی مجوز صوت و تصویر پیام‌رسان روبیکا را باطل کرد. اساسا به نظر شما دامنه این «تنظیم‌گری» تا کجاست؟

در قانونی که مجلس نام ساترا را در آن آورد و در سال 1400 مسئولیت‌های هم در حوزه صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی بر عهده ساترا گذاشت، صرفا نظارت بر مراحل تولید آثار حرفه‌ای را به عهده ساترا گذاشت.

* آثار حرفه‌ای به چه دسته‌ای از آثار اطلاق می‌شود؟

همین واژه‌ها هم تفسیرپذیر است. متاسفانه قانون‌گذاری به شکلی انجام شده که بعدها تفسیرهای متفاوتی از آنها صورت می‌گیرد. البته تفسیر من به عنوان یک حقوق‌خوانده این است که ما هر جایی تفسیر به نفع مردم، آزادی‌های فرهنگی و هنری و آگاهی‌بخشی‌ می‌شود را باید اصل قرار دهیم و آن ملاک است. یعنی درباره قانونی که بخواهد اختیارات بیشتری را در اختیار نهادهای دولتی قرار دهد، باید تفسیر بسیار محدودی انجام دهیم. بنابراین من فکر می‌کنم نظارت بر مراحل تولید به این معنی است که وزارت ارشاد از نظرات کارشناسی ساترا در صدور پروانه ساخت و تولید آثار حرفه‌ای استفاده کند. من از این قانون صدور پروانه ساخت یا پروانه نمایش توسط ساترا را نمی‌فهمم. به هر حال قانون‌گذار تنها وظیفه‌ای که برای ساترا قرار داده، همین است و بیشتر از این نیست.

اصل تنظیم‌گری یا رگولاتوری یک نیاز ضروری مراجع زیربط است. امروزه در دنیا حرکت به سمت رگولاتوری است یعنی تجمیع قانون‌گذاری، نظارت و اجرا. شاید همه بگویند این مساله با اصل تفکیک قوا در تعارض است. در حقوق نوین و در دستاوردهای جدید حقوقی در کشورهایی مانند فرانسه و انگلیس برای رسانه نهادهای تنظیم‌گر وجود دارد. این نهادهای رگولاتور هر سه دنده قانون‌گذاری، نظارت و اجرا را انجام می‌دهند. ولی ما همیشه از آنجایی که می‌خواهیم یک "دیده" یا "شنیده" را اجرا کنیم، معمولا آن را به شکل معیوب و غلطی اجرا می‌کنیم. مثلا در نهادهای تنظیم‌گر در فرانسه از همه قوا در آن نهاد نماینده وجود دارد و این نهاد صلاحیت خود را از هر سه قوه می‌گیرد. من فکر می‌کنم ما در درجه اول به یک نهاد تنظیم‌گر فراقوه‌ای در حوزه رسانه‌ها با توجه به رشد روزافزون تکنولوژی نیاز داریم. این نهاد تنظیم‌گر قاعدتا نمی‌تواند سازمان صداوسیما باشد. چون سازمان صداوسیما برای خود یک شان فراقوه‌ای قائل نیست. من فکر می‌کنم درست‌ترین کار در این زمینه این است که اگر مجلس می‌خواهد قانون‌گذاری کند باید به سمت تشکیل یک سازمان تنظیم‌گری که نمایندگان همه قوا در آن حضور داشته باشند و این نهاد بتواند امور روزمره را هم کنترل کند، حرکت کنیم.

* آیا از نظر حقوقی ساترا می‌تواند در حوزه فعالیت پیامرسان‌ها ورود و حتی مجوز آنها را باطل کند؟

در مورد نظارت بر فعالیت پیام‌رسان‌ها توسط ساترا در قانون اصلا تصریحی وجود ندارد. حتی در حکم رهبری برای اعضای شورای عالی فضای مجازی، صراحتا تصمیم‌گیری در مورد این امور و هماهنگی بین سازمان‌ها و نهادها تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز در این خصوص به عهده شورای عالی فضای مجازی گذاشته شده است. آقای روحانی در زمان ریاست‌جمهوری با آقای رئیسی رئیس سابق قوه قضائیه درباره تفسیر شورای نگهبان از «صوت و تصویر فراگیر» مکاتبه‌ای داشتند و به ایشان یادآوری کردند که طبق احکام رهبری برای اعضای شورای عالی فضای مجازی، تنظیم کردن اختیارات در این حوزه به عهده شورای عالی فضای مجازی است. من هم جایی ندیده‌ام که شورای عالی فضای مجازی این وظیفه را به ساترا واگذار کرده باشد. من هنوز از استنادات قانونی که ساترا آن را برای خود مبنی بر نظارت بر پیام‌رسان‌ها قرار داده، مطلع نیستم. به نظر من این کار باطل کردن مجوز روبیکا توسط ساترا جایگاه حقوقی ندارد و در این زمینه ساترا باید اعلام کند بر اساس کدام قانون و کدام صلاحیت در این حوزه وارد شده است؟

ماجرای روبیکا برخی از دوستان که مانند بنده منتقد رفتار زشت، غیرحرفه‌ای، غیراخلاقی و غیرحقوقی بودند، عمل روبیکا را به سمت جرم‌انگاری بردند. ممکن است جرایمی هم اتفاق افتاده باشد اما وقتی وارد فضای رسانه و استارتاپ‌هایی که یوزر پیدا می‌کنند، می‌شویم در واقع نباید با یک تخلف پلتفرم، حکم به بستن، تعطیلی و باطل کردن مجوز آن بدهیم. همان‌گونه که درباره تعطیلی مطبوعات همین بحث را داشتیم، نباید با یک تخلف کار را به بستن پلتفرم کشاند.

* فکر نمی‌کنید ساترا در حال تعریف و شرح و تثبیت وظایف خود به صورت عملی است تا بعدها همین نوع رویکرد را به شکل قانون دربیاورد؟

در حقوق ادارای اول باید قانون وجود داشته باشد و حدود و اختیارات یک مرجع صالح را قانون‌گذار تعیین کند. متاسفانه در سال‌های اخیر همه چیز برعکس است. یعنی ابتدا نهادی را تاسیس می‌کنیم و بعد به دنبال بهانه‌تراشی‌های قانونی یا درست‌کردن یک استناد قانونی برای این نهاد می‌گردیم. واقعا این روش قانون‌گذاری و قانون‌نویسی یک جور وهن قانون‌گذاری است. این شکل از کار اصول مسلم قانون‌نویسی و قانون‌گذاری را زیر سوال می‌برد.

  • منبع :

اخبار مرتبط

طرح تسهیل صدور مجوز‌ها در مغایرت 100 درصدی با اصول قانون اساسی

25 شهریور 1400
طرح تسهیل صدور مجوز‌ها در مغایرت 100 درصدی با اصول قانون اساسی

صداوسیما نمی‌تواند نهاد تنظیم‌گر باشد/ مشخص نیست صداوسیما بر اساس کدام اختیار یا اجازه قانونی ساترا را تاسیس کرده است

7 شهریور 1400
صداوسیما نمی‌تواند نهاد تنظیم‌گر باشد/ مشخص نیست صداوسیما بر اساس کدام اختیار یا اجازه قانونی ساترا را تاسیس کرده است

قطعنامه علیه ایران سرقت آبرو و حیثیت نهادهای بین المللی است

4 فروردین 1400
قطعنامه علیه ایران سرقت آبرو و حیثیت نهادهای بین المللی است

نتیجه اولیه انتخابات رژیم صهیونیستی؛ نتانیاهو باز هم نیازمند ائتلاف است

4 فروردین 1400
نتیجه اولیه انتخابات رژیم صهیونیستی؛ نتانیاهو باز هم نیازمند ائتلاف است

عشایر سوریه: مقاومت مسلحانه تنها راه بیرون راندن آمریکا و ترکیه است

3 فروردین 1400
عشایر سوریه: مقاومت مسلحانه تنها راه بیرون راندن آمریکا و ترکیه است

اتحادیه اروپا تحریم علیه ترکیه را بررسی می‌کند

3 فروردین 1400
اتحادیه اروپا تحریم علیه ترکیه را بررسی می‌کند

چهارمین انتخابات در فلسطین اشغالی طی دو سال گذشته آغاز شد

3 فروردین 1400
چهارمین انتخابات در فلسطین اشغالی طی دو سال گذشته آغاز شد

روزنامه صهیونیستی: مرز مصر خطرناک‌تر از دو جبهه غزه و لبنان است

27 اسفند 1399
روزنامه صهیونیستی: مرز مصر خطرناک‌تر از دو جبهه غزه و لبنان است

 سرنوشت مبهم کابینه بعدی رژیم‌صهیونیستی در آستانه انتخابات

27 اسفند 1399
 سرنوشت مبهم کابینه بعدی رژیم‌صهیونیستی در آستانه انتخابات

مهر تایید شورای نگهبان بر مصوبه مجلس درباره افزوده شدن LPG به سبد سوخت/ آخرین تغییرات مصوبه چه بود؟

26 اسفند 1399
مهر تایید شورای نگهبان بر مصوبه مجلس درباره افزوده شدن LPG به سبد سوخت/ آخرین تغییرات مصوبه چه بود؟

افشای طرح امارات برای انجام ترور و ایجاد نافرمانی مدنی در استان کربلاء

26 اسفند 1399
افشای طرح امارات برای انجام ترور و ایجاد نافرمانی مدنی در استان کربلاء

ناتو: هیچگونه تهدید نظامی مستقیمی از روسیه و چین نمی‌بینیم

26 اسفند 1399
ناتو: هیچگونه تهدید نظامی مستقیمی از روسیه و چین نمی‌بینیم

مک‌کنزی: دولت بایدن در حال ارزیابی «سیاست فشار حداکثری» علیه ایران است

26 اسفند 1399
مک‌کنزی: دولت بایدن در حال ارزیابی «سیاست فشار حداکثری» علیه ایران است

پیشروی ارتش یمن در مأرب و حمله موشکی به محل تجمع نیروهای «منصورهادی»

25 اسفند 1399
پیشروی ارتش یمن در مأرب و حمله موشکی به محل تجمع نیروهای «منصورهادی»

الحشد الشعبی حمله انتحاری علیه شهروندان عراقی در الانبار را ناکام گذاشت

25 اسفند 1399
الحشد الشعبی حمله انتحاری علیه شهروندان عراقی در الانبار را ناکام گذاشت

افزایش تنش‌ها بین تل‌آویو و امان؛ نتانیاهو مانع عبور هواپیماهای اردن شد

25 اسفند 1399
افزایش تنش‌ها بین تل‌آویو و امان؛ نتانیاهو مانع عبور هواپیماهای اردن شد

تخت روانچی: ایران هیچ نقشی در حملات راکتی به «عین الاسد» نداشته است

25 اسفند 1399
تخت روانچی: ایران هیچ نقشی در حملات راکتی به «عین الاسد» نداشته است

هواپیمای لاکچری امارات برای سفر نتانیاهو به ابوظبی جنجال آفرید

24 اسفند 1399
هواپیمای لاکچری امارات برای سفر نتانیاهو به ابوظبی جنجال آفرید

تلاش رئیس ارتش اسرائیل برای لابی با اروپا علیه ایران

24 اسفند 1399
تلاش رئیس ارتش اسرائیل برای لابی با اروپا علیه ایران

رزمایش نیروی هوایی رژیم صهیونیستی در شمال فلسطین اشغالی

27 بهمن 1399
رزمایش نیروی هوایی رژیم صهیونیستی در شمال فلسطین اشغالی