شعب تخصصی رسیدگی به جرائم زیست محیطی در اغماء

27 بهمن 1395

شعب تخصصی رسیدگی به جرائم زیست محیطی در اغماء

خلاء های قانونی حمایت از محیط بانان

داتیکان_فرود نودهی: محیط‌بانان ضابط دادگستری‌اند. این را قوانین می‌گویند. بنا به گفته مسئولین قضا و مهمتر از آن بر اساس ماده 15 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست (مأمورین سازمان که از طرف سازمان مأمور کشف و تعقیب جرائم فوق‌الذکر می‌شوند در صورتی که وظائف ضابطین دادگستری را درکلاس مخصوص زیر نظر دادستان شهرستان تعلیم گرفته باشند از لحاظ اجرای این قانون و قانون شکار و صید در ردیف ضابطین دادگستری محسوب می‌شوند.)، محیط‌بانان چنانچه وظائف ضابطین دادگستری را تعلیم ببینند به عنوان ضابط دادگستری محسوب می‌شوند، بنابراین اگر در حین انجام وظیفه اقدامی را انجام دهند که در قانون به عنوان جرم از آن یاد می‌شود، از مصونیّت قضایی برخوردار هستند. با این حال در چند سال اخیر شاهد آن هستیم که برخی از محیط‌بانان در حین انجام وظیفه و پس از درگیری با شکارچیان مرتکب قتل شده‌ و از سوی دادگاه‌ها به قصاص محکوم شده‌اند. سؤال اینجاست که اگر این افراد به عنوان ضابط دادگستری مطرح هستند چرا از مصونیّت قضایی برخوردار نبوده و به مجازات‌های از جمله قصاص نفس محکوم می‌شوند؟

دکتر علی نجفی توانا، عضو هیأت مدیره کانون وکلای مرکز با بیان این که شکی ندارم که محیط بانان به عنوان ضابط قضایی محسوب می‌شوند به داتیکان گفت:« با این حال و بر اساس ماده 29 قانون آیین دادرسی کیفری دو نوع ضابط داریم؛ نیروهایی که در سازمان‌ها و موسسات خاصی مانند هواپیمایی ،جنگل‌ها، مراتع و محیط زیست مشغول خدمت می‌باشند به نوعی عنوان پلیس اختصاصی آن نهاد محسوب می‌شوند و در اجرای وظایف خود در مقایسه با تکالیف محوله ضابط خاص تلقی می‌شوند و طبیعی است اگر در هین انجام وظیفه با رعایت مققرات خاص خود، مرتکب اقدامی شوند که جرم تلقی شود با عنایت به اینکه در حال انجام وظیفه بوده‌اند عمل مذکور قابل مجازات نیست.»

در کنار ضابط خاص، کسانی نیز هستند که به عنوان ضابط عام مطرح می‌شوند که نمونه بارز آن پلیس است. بر اساس قوانین، ضابطین عام قادر هستند با رعایت ساز و کار نظام قضایی در تمام امور بر اساس مقررات خاص دخالت کنند ولی ضابط خاص تنها در حوزه عملی خود می‌توانند عمل کنند. ناگفته نماند که این مسأله در اکثر کشورهای دنیا نیز مرسوم است و ایران نیز به تأسی از حقوق داخلی خود و به تأسی از نظام حقوقی کشورهای دیگر همین رویه را رعایت می‌کند. بنابراین محیط بانان در ایران به عنوان ضابط در بخش محیط زیست محسوب می‌شوند.

با اینحال در چندسال اخیر شاهد این بوده‌ایم که در برخی موارد قضات حکم قصاص نفس را برای محیط‌بانانی که در هین انجام وظیفه مرتکب قتل شده‌اند صادر کرده‌اند به عنوان نمونه؛ در بهمن سال 93، دیوان عالی کشور حکم قصاص محیط بان غلامحسین خالدی را که پیش از این سه بار از سوی شعب اول دادگاه کیفری استان کهکیلویه و بویراحمد تأیید شده بود را نقض کرد یا شخص دیگری به نام اسدالله تقی‌زاده که در سال 90 و پس از درگیری با شکارچیان در هین انجام وظیفه مرتکب قتل یکی از شکارچیان شده بود، از سوی دادگاه و پس از آن دیوان عالی کشور به قصاص محکوم شد.

مقررات را رعایت نکرده اند

در همین زمینه دکتر فرهاد دبیری مدیر گروه حقوق محیط زیست دانشگاه علوم تحقیقات  معتقد است که اگرچه این افراد به عنوان ضابط قضایی مطرح می‌شوند ولی رعایت قوانین و مقررات شرط حمایت قانون از این افراد است، او در ادامه به داتیکان گفت: « درست است که محیط‌بانان ضابط دادگستری هستند ولی اگر مقررات مربوطه را رعایت نکنند، قطعا قانون از آن‌ها محافظت نخواهد کرد و مواردی که منجر به صدور حکم قصاص برای محیط‌بانانی شده که در هین انجام وظیفه مرتکب قتل شده‌اند این است که یا مقررات مربوطه را رعایت نکرده‌اند و یا اینکه محیط‌بان خارج از شکارگاه و خارج از محل انجام وظیفه خودش مرتکب قتل شده است که این مسأله منجر به عدم حمایت قانون از این افراد می‌شود.»

پیش از شلیک اخطار باید داد

دکتر احمدی به عنوان یکی از قضات مجتمع قضایی شهید بهشتی بر این باور است که اگرچه محیط‌بانان به عنوان ضابط قضایی محسوب می‌شوند ولی در این مسیر رعایت به قوانین و مقررات مربوط به ضابطین دادگستری ضروری است، او در همین خصوص به داتیکان گفت: « باید اصول و مقررات از سوی کسانی که در مقام ضابط دادگستری هستند رعایت شود، به طور مثال محیط‌بان در هنگام مقابله با شکارچی در وحله اول باید به تذکر بسنده نماید، چنانچه شکارچی بر عمل غیرقانونی خود اصرار ورزید محیط‌بان باید شلیک هوایی کند و همچنان شکارچی بر تخلف خود پایداری نمود محیط‌بان می‌تواند به وی شلیک کند ولی باید مدنظر داشته باشد که به قسمت‌های غیرحساس بدن مانند زانو به پایین شلیک کند.»

محیط بان آموزش ندیده ضابط محسوب نمی‌شود

با دقت در ماده 15 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، مشخص می شود، تا زمانی که محیط‌بانان آموزش‌های لازم را در خصوص وظایف ضابط دادگستری در کلاس‌های مشخص تعلیم نبینند، به عنوان ضابط دادگستری محسوب نخواهند شد، دکتر احمدی در این باره گفت: « بر اساس قانون، آموزش‎های لازم در خصوص وظایف ضابط دادگستری به وسیله دادستان مستقر در محل فعالیّت محیط‌بان و تحت نظارت او انجام می‌شود، همچنین کیفیت برگزاری این کلاس‌ها با نظر دادستانی صورت می‌گیرد و پس از اتمام دوره‌های آموزشی گواهی لازم برای محیط‌بانان صادر خواهد و از این پس این افراد به عنوان ضابط دادگستری محسوب‌ خواهند شد.» بنابراین چنانچه هریک از این افراد در حین انجام وظیفه به مقررات و آموزش‌های سپری شده توجه نکند مورد حمایت قانون قرار نخواهد گرفت.   

در همین خصوص رئیس پیشین کانون وکلای دادگستری مرکز به این مسأله اشاره کرد که: «مواردی بوده که محیط بان در حین انجام وظیفه مرتکب جرمی شده ولی قانون عمل او را به عنوان ضابط دادگستری در نظر نگرفته و مجازات خاص عمل مرتکب شده را برای او در نظر گرفته است. به نظر می‌رسد مواردی که موجب مسئولیت این افراد شده عمدتا به دلیل عدم رعایت قوانین در هین انجام وظیفه بوده است زیرا محیط‌بان موظف است وظایف مربوط به مقررات محیط‌بانی را رعایت کند، مثلا چنانچه با شکارچی درگیر شد در ابتدا و پیش از شلیک کردن باید به شکارگار اخطار دهد و اگر فرد خاطی از دستور وی تبعیت نکرد می‌تواند تحت شرایط خاصی اقدام به تیراندازی نماید.»

البته باید متذکر شده که این مسأله در خصوص ضابطین عام نیز وجود دارد و اگر این افراد در حین انجام وظیفه، وظایف مقررات مربوط به خود را رعایت نکنند مسئول هستند و این مسئولیت ممکن است عمدی و شبه عمدی باشد.

شعب تخصصی محیط زیست تعطیل شدند

لایحه  قانونی حمایت از محیط بانان کشور  تیرماه سال جاری توسط دولت به مجلس ارائه شد. یکی از مهمترین مباحثی که در این لایحه به آن اشاره شده، بحث تشکیل مراجع کیفری تخصصی برای جرائم علیه محیط و محیط‌بانان است. تشکیل مراجع کیفری تخصصی محیط زیست از پیشینه ای هم برخوردار است، اگرچه به نظر رسد در عمل چندان موفقیت آمیز نبوده است. مدیر گروه حقوق محیط زیست دانشگاه علوم تحقیقات با اشاره به اختیارات ریاست قوه قضائیه در راستای اجرای قانون آیین دادرسی کیفری، گفت:« تشکیل شعب مخصوص محیط زیست در دوران ریاست هاشمی شاهرودی بر دستگاه قضا مطرح شد. در سال 1382 همایش محیط زیست با حضور رئیس دستگاه قضا و مدیران کل دادگستری تمام استان‌ها برگزار شد که یکی از دستاوردهای مهم آن همایش، تشکیل شعب تخصصی محیط زیست بود .بعد از آن حدود 50 شعبه در کشور ایجاد شد ولی در سال 85 یا 86 برخی از این شعب تخصصی در استانها تعطیل شد، البته ناگفته نماند که به دلیل مراجعه اندک پرونده‌های مربوط به محیط زیست، این شعب در حوزه‌های دیگر نیز فعالیت می‌کنند. ولی در تهران دادسرای شعبه 19 به صورت اختصاص به پرونده‌های محیط زیستی و دارویی می‌پردازد. با این حال و با توجه به لایحه در دست موجود که هنوز تصویب نشده، امیدواریم شعب تخصصی محیط زیست در مراکز استان‌ها تأسیس شود.»

تفاهم نامه کانون وکلا و سازمان محیط زیست

در چندسال اخیر یکی از غدغه‌های بسیاری از مسئولین و مردم، حمایت از محیط زیست و محیط‌بانانی که در این حوزه فعالیّت می‌کنند بوده است، در همین خصوص دکتر نجفی توانا به داتیکان گفت: «دو سال گذشته در جلساتی که با ریاست سازمان محیط زیست داشتیم، یک تفاهم نامه ای با سازمان امضا شد که کانون وکلا از محیط بانان در مواردی که لازم باشد حمایت کند و این تفاهم نامه هم اکنون اجرا می‌شود.»

محیط بان کشته شده شهید است؟

از دیگر مباحث حقوقی مطرح شده در خصوص محیط‌بانان، موارد مربوط به کشته شدن این افراد در حین انجام وظیفه است. بر اساس آیین‌نامه‌ «تعیین و احراز مصادیق عملی شهید» افرادی که در هین انجام وظیفه فوت کنند شهید اعلام می‌شوند البته این امر نیازمند وجود برخی شرایط است. کتر احمدی گفت: « در این زمینه تصمیم بر عهده بنیاد شهید است و اینکه کدام محیط‌بان به عنوان شهید محسوب می‌شود یا خیر بر عهده این بنیاد است.» این در حالی است که در چند سال اخیر شاهد فوت حدود 119 محیط‌بان در حین انجام کار بوده‌ایم که برخی از این افراد در هین مبارزه با شکارچیان متخلف کشته شده‌اند ولی بنیاد شهید تنها افرادی را به عنوان شهید قلمداد کرد که مورد اثابت گلوله قرار گرفتند که تعداد این افرداد 25 نفر می‌باشد.

در شرایط برعکس نیز اگر محیط‌بان در هین انجام وظیفه و درگیری با شکارچیان کشته شود، اگر قاتل وی ناشناس باشد بر اساس قانون دیه وی از سوی بیت‌المال پرداخت خواهد شد و اگر شهید شود به وی دیه تعلق نخواهد گرفت و تنها مستمری و خدماتی که در اختیار خانواده‌ شهدا قرار می‌گیرد برای وی نیز در نظر گرفته خواهد شد.

 

 

 

 

 

  • منبع : www.datikan.com

اخبار مرتبط

الحشد الشعبی حمله انتحاری علیه شهروندان عراقی در الانبار را ناکام گذاشت

25 اسفند 1399
الحشد الشعبی حمله انتحاری علیه شهروندان عراقی در الانبار را ناکام گذاشت

محیط زیست گامی برای احیای باتلاق گاوخونی برنمی‌دارد

18 بهمن 1399
محیط زیست گامی برای احیای باتلاق گاوخونی برنمی‌دارد

سخنگوی نجباء: برخی به خواست آمریکا الحشد الشعبی را در نبرد با داعش تنها گذاشته‌اند

15 بهمن 1399
سخنگوی نجباء: برخی به خواست آمریکا الحشد الشعبی را در نبرد با داعش تنها گذاشته‌اند

الحشد الشعبی نقشه حمله داعش به منطقه نفط خانه را ناکام گذاشت

8 بهمن 1399
الحشد الشعبی نقشه حمله داعش به منطقه نفط خانه را ناکام گذاشت

موفقیت الحشد الشعبی در توقف دسترسی تروریست‌ها به مواد اولیه ساخت بمب

24 دی 1399
موفقیت الحشد الشعبی در توقف دسترسی تروریست‌ها به مواد اولیه ساخت بمب

تعیین اولویت‌های 4 ساله کمیسیون‌های تخصصی مجلس در نشست هیأت رئیسه

22 دی 1399
تعیین اولویت‌های 4 ساله کمیسیون‌های تخصصی مجلس در نشست هیأت رئیسه

محمد بیگی: قوه قضاییه به عنوان مدعی العموم به موضوع آلودگی هوای تهران ورود کند

20 دی 1399
محمد بیگی: قوه قضاییه به عنوان مدعی العموم به موضوع آلودگی هوای تهران ورود کند

چرا امسال آلودگی هوا بیشتر شده است؟

6 آبان 1399
چرا امسال آلودگی هوا بیشتر شده است؟

بازگشت بخش عمده‌ای وجوه بیت‌المال در یکی از شهرداری‌های استان خراسان شمالی

28 مهر 1399
بازگشت بخش عمده‌ای وجوه بیت‌المال در یکی از شهرداری‌های استان خراسان شمالی

ورود جدی دستگاه قضایی خوزستان به تخلفات زیست محیطی

21 مهر 1399
ورود جدی دستگاه قضایی خوزستان به تخلفات زیست محیطی

نخستین دادگاه جرایم سیاسی با حضور هیات منصفه برگزار شد

21 مهر 1399
نخستین دادگاه جرایم سیاسی با حضور هیات منصفه برگزار شد

چهارمین جلسه محاکمه محمد امامی  

21 مهر 1399
چهارمین جلسه محاکمه محمد امامی  

نظر شورای نگهبان درباره آخرین مصوبات مجلس

19 مهر 1399
نظر شورای نگهبان درباره آخرین مصوبات مجلس

اصلاح تبصره ماده 48 و روند دادرسی متهمان کلان اقتصادی

5 مهر 1399
اصلاح تبصره ماده 48 و روند دادرسی متهمان کلان اقتصادی

چرا "اصل پنجاهم قانون اساسی" درباره حفظ و احیای محیط زیست به درستی اجرا نمی‌شود؟

18 شهریور 1399
چرا

عدم تشکیل کمیسیون قضایی با وظایف ذاتی قوه مقننه در تعارض است

10 شهریور 1399
عدم تشکیل کمیسیون قضایی با وظایف ذاتی قوه مقننه در تعارض است

Beyond law and order

5 شهریور 1399
Beyond law and order

ارائه خدمات رایگان دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به افراد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی

3 شهریور 1399
ارائه خدمات رایگان دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به افراد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی

کنترل جرائم با رصد اطلاعاتی مجرمان سابقه دار

1 شهریور 1399
کنترل جرائم با رصد اطلاعاتی مجرمان سابقه دار

همه افراد و نهادها به استفاده از خدمات تخصصی حقوقدانان احتیاج دارند

29 مرداد 1399
همه افراد و نهادها به استفاده از خدمات تخصصی حقوقدانان احتیاج دارند